HBOT en herstel na een beroerte: wat het Efrati-onderzoek uit 2013 wel en niet aantoonde
Een onderzoek uit 2013 meldde neurologische winst door HBOT bij chronische beroertepatiënten. Een intrigerend signaal, maar grote richtlijnen namen HBOT niet over. Een eerlijke lezing.
Een vraag die steeds terugkomt
Weinig toepassingen van hyperbare zuurstoftherapie wekken meer hoop, of meer overdrijving, op dan herstel na een beroerte. Het idee is dat het verhogen van de zuurstoftoevoer naar beschadigd hersenweefsel cellen kan heractiveren die beschadigd maar niet dood zijn, zelfs lang na de beroerte. Het onderzoek dat ter onderbouwing het vaakst wordt aangehaald, is een gerandomiseerd onderzoek uit 2013 van Efrati en collega's, gepubliceerd in PLOS ONE, en het verdient het om zorgvuldig te worden gelezen in plaats van als kop te worden geciteerd.
Het is de moeite waard de conclusie vooraf te noemen: dit is één enkel, klein onderzoek met een interessant signaal, en het heeft niet veranderd hoe een beroerte in gangbare richtlijnen wordt behandeld.
Wat het onderzoek deed
Aan het onderzoek namen 74 patiënten deel die tussen 6 en 36 maanden eerder een beroerte hadden doorgemaakt, zodat allen zich in een chronisch, laat stadium bevonden en niet in de acute fase. Het gebruikte een cross-overopzet waarbij de ene groep 40 hyperbare sessies over ongeveer twee maanden kreeg, terwijl de andere groep eerst een controleperiode van twee maanden zonder behandeling doorliep en vervolgens dezelfde 40 sessies kreeg. De uitkomsten werden beoordeeld met de neurologische NIHSS-schaal, activiteiten van het dagelijks leven, kwaliteit-van-levenmaten en SPECT-hersenbeeldvorming.
De auteurs rapporteerden dat de neurologische functie en de kwaliteit van leven significant verbeterden na de HBOT-sessies, zonder verbetering tijdens de onbehandelde controleperiode. Zij beschreven dat 43 procent van de patiënten een significante functionele verbetering vertoonde en nog eens 29 procent een lichte verbetering, en interpreteerden de beeldvorming als bewijs dat neuroplasticiteit in een chronisch stadium kan worden geactiveerd.
Waarom voorzichtigheid geboden is
De beperkingen zijn belangrijk en de auteurs verhulden de opzet niet. Het onderzoek was klein en werd op één enkel centrum uitgevoerd, en de cross-overcontrole was een periode zonder behandeling in plaats van een schijn- of placeboprocedure, zodat de patiënten wisten dat ze werden behandeld. Daardoor zijn de resultaten gevoelig voor verwachtingseffecten en moeilijk te scheiden van placebo-invloed. De bevindingen zijn niet gereproduceerd in grote, geblindeerde, multicentrische onderzoeken.
Daarom moet het resultaat als hypothesevormend worden behandeld. Het is een reden voor meer onderzoek, niet een bewijs van voordeel.
Wat de richtlijnen werkelijk zeggen
Cruciaal is dat grote richtlijnen voor beroerte hyperbare zuurstoftherapie niet hebben overgenomen als een aanbevolen behandeling voor een beroerte of revalidatie na een beroerte, en dat een beroerte niet voorkomt op de erkende hyperbare indicatielijsten. Wie te horen krijgt dat HBOT een gevestigde therapie voor een beroerte is, krijgt een beeld voorgeschoteld dat op het bewijs vooruitloopt.
Omdat een beroerte intensief wordt gemarket naar consumenten die thuisapparaten overwegen, is het een situatie waarin kritisch onderzoek loont, en een neutrale inleiding op koopgids kan helpen om de verkoop van apparaten te scheiden van klinische claims. Dat de apparatuur echt is, maakt een onbewezen toepassing nog niet bewezen.
Revalidatie na een beroerte is een lang, geïndividualiseerd proces dat wordt aangestuurd door neurologen en revalidatiespecialisten. Of HBOT enige rol heeft voor een specifiek persoon, is een vraag voor die behandelend artsen, gemaakt met een helder besef van hoe beperkt het huidige bewijs is.